Hoe AZ gevangen zit in z'n eigen systeem
In dit artikel:
Het ontslag van Maarten Martens kwam niet uit het niets: na ruim twee jaar als hoofdtrainer van AZ, met tussentijdige contractverlenging en eerder al aanpassingen in zijn staf, bleek zijn vertrek onvermijdelijk na een seizoen vol tegenstrijdigheden. De beslissing volgde op het schrijnende contrast tussen een historische 6-0 zege op Ajax en een vervolgens zielloze nederlaag tegen PEC Zwolle — een wisselvalligheid die volgens kritische waarnemers symptomatisch is voor een breder probleem binnen de club.
AZ worstelt met een structureel spanningsveld tussen opleiden en presteren. De club scoort vaak conform doelen op papier (plek vier of vijf), maar het vertoonde voetbal voldoet niet aan de ambities: te veel talenten leveren te weinig rendement, het spel is vaak controlerend en risicomijdend in plaats van dwingend en aansprekend. Intern erkent technisch directeur Max Huiberts dat er meer potentie in de selectie zit dan recentelijk zichtbaar was; supporters ervaren dit echter al jaren als een patroon, niet als een incident.
Een belangrijke oorzaak is volgens de analyse de interne cultuur: trainers uit de jeugdopleiding schuiven door naar hogere elftallen, waardoor te veel vertrouwdheid en comfort ontstaat. Spelers raken minder prikkels en scherpte kwijt omdat de omgeving ze kent en beschermt, met als gevolg dat inzet en feller spel afnemen. Dat werd ook zichtbaar in de kleedkamerdynamiek — spelers en staf wezen op gebrek aan vuur en scherpe communicatie na pijnlijke wedstrijden.
De clubstructuur — afhankelijk van doorverkoop van talenten — zorgt ook voor frictie. AZ verkoopt succesvol spelers voor tientallen miljoenen, maar die marktwaarde staat niet altijd gelijk aan prestaties op het veld. Dat geeft spanning tussen financiële noodzaak en sportieve realisatie, en maakt ook keuzes rond begeleiding, samenstelling en verwachtingsmanagement problematisch.
Bestuurlijk is er eveneens kritiek. Tijdens de winterstop werden assistenten Kenneth Goudmijn en Nick van Aart al weggestuurd in een poging bij te sturen, maar dat volstond niet. De verantwoordelijkheid ligt niet alleen bij de trainer; de directie moet voorwaarden scheppen — een staf samenstellen die scherpe lijnen en aanvullend vermogen brengt, en durven buiten de gebruikelijke patronen kiezen.
Voorlopig neemt Leeroy Echteld, onlangs coach van Jong AZ, het tijdelijk over. Echteld staat bekend om felheid en strikte naleving van afspraken, eigenschappen die mogelijk de ontbrekende scherpte kunnen brengen. Zijn vertrekpunt is anders dan dat van zijn voorgangers en biedt korte termijn hoop op meer intensiteit.
Op de langere termijn vallen grote beslissingen samen met personele wisselingen in de directie: Huiberts vertrekt na dit seizoen en Merijn Zeeman krijgt de ruimte om cultuur en strategie vorm te geven. De uitdaging voor Zeeman is om het prestatiedenken door te trekken naar het voetbal: niet kiezen voor wat vertrouwd en comfortabel is, maar voor maatregelen die daadwerkelijk het spel laten bruisen. Zonder dat durf zal AZ naar verwachting in hetzelfde patroon van interne ontwikkeling en teleurstellende uitvoeringen vervallen.